Chapter-18

 
श्रीमद्भगवद्गीता
Śrīmadbhagavadgītā
अष्टादशोऽध्यायः
aṣṭādaśō'dhyāyaḥ
मोक्षसन्न्यासयोगः
mōkṣasannyāsayōgaḥ

18-01
अर्जुन  उवाच
संन्यासस्य महाबाहो   तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् ।
त्यागस्य च हृषीकेश   पृथक्केशिनिषूदन ॥ १८-१
arjuna uvāca
saṁnyāsasya mahābāhō   tattvamicchāmi vēditum
tyāgasya ca hr̥ṣīkēśa   pr̥thakkēśiniṣūdana
 
18-02
श्रीभगवानुवाच
काम्यानां कर्मणां न्यासं   संन्यासं कवयो विदुः ।
सर्वकर्मफलत्यागं   प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥ १८-२
śrībhagavānuvāca
kāmyānāṁ karmaṇāṁ nyāsaṁ   saṁnyāsaṁ kavayō viduḥ
sarvakarmaphalatyāgaṁ   prāhustyāgaṁ vicakṣaṇāḥ
 
18-03
त्याज्यं दोषवदित्येके   कर्म प्राहुर्मनीषिणः ।
यज्ञदानतपःकर्म   न त्याज्यमिति चापरे ॥ १८-३
tyājyaṁ dōṣavadityēkē   karma prāhurmanīṣiṇaḥ
yajñadānatapaḥkarma   na tyājyamiti cāparē
 
18-04
निश्चयं श्रृणु मे तत्र   त्यागे भरतसत्तम ।
त्यागो हि पुरुषव्याघ्र   त्रिविधः संप्रकीर्तितः ॥ १८-४
niścayaṁ śr̥ṇu mē tatra   tyāgē bharatasattama
tyāgō hi puruṣavyāghra   trividhaḥ samprakīrtitaḥ
 
18-05
यज्ञदानतपःकर्म   न त्याज्यं कार्यमेव तत् ।
यज्ञो दानं तपश्चैव   पावनानि मनीषिणाम् ॥ १८-५
yajñadānatapaḥkarma   na tyājyaṁ kāryamēva tat
yajñō dānaṁ tapaścaiva   pāvanāni manīṣiṇām
 
18-06
एतान्यपि तु कर्माणि   सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च ।
कर्तव्यानीति मे पार्थ   निश्चितं मतमुत्तमम् ॥ १८-६
ētānyapi tu karmāṇi   saṅgaṁ tyaktvā phalāni ca
kartavyānīti mē pārtha   niścitaṁ matamuttamam
 
18-07
नियतस्य तु संन्यासः   कर्मणो नोपपद्यते ।
मोहात्तस्य परित्यागः   तामसः परिकीर्तितः ॥ १८-७
niyatasya tu saṁnyāsaḥ   karmaṇō nōpapadyatē
mōhāttasya parityāgaḥ   tāmasaḥ parikīrtitaḥ
 
18-08
दुःखमित्येव यत्कर्म   कायक्लेशभयात्त्यजेत् ।
स कृत्वा राजसं त्यागं   नैव त्यागफलं लभेत् ॥ १८-८
duḥkhamityēva yatkarma   kāyaklēśabhayāttyajēt
sa kr̥tvā rājasaṁ tyāgaṁ   naiva tyāgaphalaṁ labhēt
 
18-09
कार्यमित्येव यत्कर्म   नियतं क्रियतेऽर्जुन ।
सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव   स त्यागः सात्त्विको मतः ॥ १८-९
kāryamityēva yatkarma   niyataṁ kriyatē'rjuna
saṅgaṁ tyaktvā phalaṁ caiva   sa tyāgaḥ sāttvikō mataḥ
 
18-10
न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म   कुशले नानुषज्जते ।
त्यागी सत्त्वसमाविष्टो   मेधावी छिन्नसंशयः ॥ १८-१०
na dvēṣṭyakuśalaṁ karma   kuśalē nānuṣajjatē
tyāgī sattvasamāviṣṭō   mēdhāvī cchinnasaṁśayaḥ
 
18-11
न हि देहभृता शक्यं   त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः ।
यस्तु कर्मफलत्यागी   स त्यागीत्यभिधीयते ॥ १८-११
na hi dēhabhr̥tā śakyaṁ   tyaktuṁ karmāṇyaśēṣataḥ
yastu karmaphalatyāgī   sa tyāgītyabhidhīyatē
 
18-12
अनिष्टमिष्टं मिश्रं च   त्रिविधं कर्मणः फलम् ।
भवत्यत्यागिनां प्रेत्य   न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥ १८-१२
aniṣṭamiṣṭaṁ miśraṁ ca   trividhaṁ karmaṇaḥ phalam
bhavatyatyāgināṁ prētya   na tu saṁnyāsināṁ kvacit
 
18-13
पञ्चैतानि महाबाहो   कारणानि निबोध मे ।
सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि   सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥ १८-१३
pañcaitāni mahābāhō   kāraṇāni nibōdha mē
sāṅkhyē kr̥tāntē prōktāni   siddhayē sarvakarmaṇām
 
18-14
अधिष्ठानं तथा कर्ता   करणं च पृथग्विधम् ।
विविधाश्च पृथक्चेष्टा   दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥ १८-१४
adhiṣṭhānaṁ tathā kartā   karaṇaṁ ca pr̥thagvidham
vividhāśca pr̥thakcēṣṭā   daivaṁ caivātra pañcamam
 
18-15
शरीरवाङ्मनोभिर्यत्   कर्म प्रारभते नरः ।
न्याय्यं वा विपरीतं वा   पञ्चैते तस्य हेतवः ॥ १८-१५
śarīravāṅmanōbhiryat   karma prārabhatē naraḥ
nyāyyaṁ vā viparītaṁ vā   pañcaitē tasya hētavaḥ
 
18-16
तत्रैवं सति कर्तारम्   आत्मानं केवलं तु यः ।
पश्यत्यकृतबुद्धित्वात्   न स पश्यति दुर्मतिः ॥ १८-१६
tatraivaṁ sati kartāram   ātmānaṁ kēvalaṁ tu yaḥ
paśyatyakr̥tabuddhitvāt   na sa paśyati durmatiḥ
 
18-17
यस्य नाहंकृतो भावो   बुद्धिर्यस्य न लिप्यते ।
हत्वापि स इमाँल्लोकान्   न हन्ति न निबध्यते ॥ १८-१७
yasya nāhaṅkr̥tō bhāvō   buddhiryasya na lipyatē
hatvāpi sa imāṁllōkān   na hanti na nibadhyatē
 
18-18
ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता   त्रिविधा कर्मचोदना ।
करणं कर्म कर्तेति   त्रिविधः कर्मसंग्रहः ॥ १८-१८
jñānaṁ jñēyaṁ parijñātā   trividhā karmacōdanā
karaṇaṁ karma kartēti   trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ
 
18-19
ज्ञानं कर्म च कर्ता च   त्रिधैव गुणभेदतः ।
प्रोच्यते गुणसंख्याने   यथावच्छृणु तान्यपि ॥ १८-१९
jñānaṁ karma ca kartā ca   tridhaiva guṇabhēdataḥ
prōcyatē guṇasaṅkhyānē   yathāvacchr̥ṇu tānyapi
 
18-20
सर्वभूतेषु येनैकं   भावमव्ययमीक्षते ।
अविभक्तं विभक्तेषु   तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥ १८-२०
sarvabhūtēṣu yēnaikaṁ   bhāvamavyayamīkṣatē
avibhaktaṁ vibhaktēṣu   tajjñānaṁ viddhi sāttvikam

  
18-21
पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं   नानाभावान्पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु   तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ १८-२१
pr̥thaktvēna tu yajjñānaṁ   nānābhāvānpr̥thagvidhān
vētti sarvēṣu bhūtēṣu   tajjñānaṁ viddhi rājasam
 
18-22
यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्   कार्ये सक्तमहैतुकम् ।
अतत्त्वार्थवदल्पं च   तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८-२२
yattu kr̥tsnavadēkasmin   kāryē saktamahaitukam
atattvārthavadalpaṁ ca   tattāmasamudāhr̥tam
 
18-23
नियतं सङ्गरहितम्   अरागद्वेषतः कृतम् ।
अफलप्रेप्सुना कर्म   यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥ १८-२३
niyataṁ saṅgarahitam   arāgadvēṣataḥkr̥tam
aphalaprēpsunā karma   yattatsāttvikamucyatē
 
18-24
यत्तु कामेप्सुना कर्म   साहङ्कारेण वा पुनः ।
क्रियते बहुलायासं   तद्राजसमुदाहृतम् ॥ १८-२४
yattu kāmēpsunā karma   sāhaṅkārēṇa vā punaḥ
kriyatē bahulāyāsaṁ   tadrājasamudāhr̥tam
 
18-25
अनुबन्धं क्षयं हिंसाम्   अनपेक्ष्य च पौरुषम् ।
मोहादारभ्यते कर्म   यत्तत्तामसमुच्यते ॥ १८-२५
anubandhaṁ kṣayaṁ hiṁsām   anapēkṣya ca pauruṣam
mōhādārabhyatē karma   yattattāmasamucyatē
 
18-26
मुक्तसङ्गोऽनहंवादी   धृत्युत्साहसमन्वितः ।
सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः   कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥ १८-२६
muktasaṅgō'nahaṁvādī   dhr̥tyutsāhasamanvitaḥ
siddhyasiddhyōrnirvikāraḥ   kartā sāttvika ucyatē
 
18-27
रागी कर्मफलप्रेप्सुः   लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः ।
हर्षशोकान्वितः कर्ता   राजसः परिकीर्तितः ॥ १८-२७
rāgī karmaphalaprēpsuḥ   lubdhō hiṁsātmakō'śuciḥ
harṣaśōkānvitaḥ kartā   rājasaḥ parikīrtitaḥ
 
18-28
अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः   शठो नैष्कृतिकोऽलसः ।
विषादी दीर्घसूत्री च   कर्ता तामस उच्यते ॥ १८-२ ८
ayuktaḥ prākr̥taḥ stabdhaḥ   śaṭhō naikr̥tikō'lasaḥ
viṣādī dīrghasūtrī ca   kartā tāmasa ucyatē
 
18-29
बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव   गुणतस्त्रिविधं श्रृणु ।
प्रोच्यमानमशेषेण   पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥ १८-२ ९
buddhērbhēdaṁ dhr̥tēścaiva   guṇatastrividhaṁ śr̥ṇu
prōcyamānamaśēṣēṇa   pr̥thaktvēna dhanañjaya
 
18-30
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च   कार्याकार्ये भयाभये ।
बन्धं मोक्षं च या वेत्ति   बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८-३०
pravr̥ttiṁ ca nivr̥ttiṁ ca   kāryākāryē bhayābhayē
bandhaṁ mōkṣaṁ ca yā vētti   buddhiḥ sā pārtha sāttvikī
 
18-31
यया धर्ममधर्मं च   कार्यं चाकार्यमेव च ।
अयथावत्प्रजानाति   बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥ १८-३ १
yayā dharmamadharmaṁ ca   kāryaṁ cākāryamēva ca
ayathāvatprajānāti   buddhiḥ sā pārtha rājasī
 
18-32
अधर्मं धर्ममिति या   मन्यते तमसाऽवृता ।
सर्वार्थान्विपरीतांश्च   बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥ १८-३ २
adharmaṁ dharmamiti yā   manyatē tamasāvr̥tā
sarvārthānviparītāṁśca   buddhiḥ sā pārtha tāmasī
 
18-33
धृत्या यया धारयते   मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।
योगेनाव्यभिचारिण्या   धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥ १८-३ ३
dhr̥tyā yayā dhārayatē   manaḥprāṇēndriyakriyāḥ
yōgēnāvyabhicāriṇyā   dhr̥tiḥ sā pārtha sāttvikī
 
18-34
यया तु धर्मकामार्थान्   धृत्या धारयतेऽर्जुन ।
प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी   धृतिः सा पार्थ राजसी ॥ १८-३ ४
yayā tu dharmakāmārthān   dhr̥tyā dhārayatē'rjuna
prasaṅgēna phalākāṅkṣī   dhr̥tiḥ sā pārtha rājasī
 
18-35
यया स्वप्नं भयं शोकं   विषादं मदमेव च ।
न विमुञ्चति दुर्मेधा   धृतिः सा पार्थ तामसी ॥ १८-३ ५
yayā svapnaṁ bhayaṁ śōkaṁ   viṣādaṁ madamēva ca
na vimuñcati durmēdhā   dhr̥tiḥ sā tāmasī matā
 
18-36
सुखं त्विदानीं त्रिविधं   श्रृणु मे भरतर्षभ ।
अभ्यासाद्रमते यत्र   दुःखान्तं च निगच्छति ॥ १८-३ ६
sukhaṁ tvidānīṁ trividhaṁ   śr̥ṇu mē bharatarṣabha
abhyāsādramatē yatra   duḥkhāntaṁ ca nigacchati
 
18-37
यत्तदग्रे विषमिव   परिणामेऽमृतोपमम् ।
तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तम्   आत्मबुद्धिप्रसादजम् ॥ १८-३ ७
yattadagrē viṣamiva   pariṇāmē'mr̥tōpamam
tatsukhaṁ sāttvikaṁ prōktam   ātmabuddhiprasādajam
 
18-38
विषयेन्द्रियसंयोगात्   यत्तदग्रेऽमृतोपमम् ।
परिणामे विषमिव   तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥ १८-३ ८
viṣayēndriyasaṁyōgāt   yattadagrē'mr̥tōpamam
pariṇāmē viṣamiva   tatsukhaṁ rājasaṁ smr̥tam
 
18-39
यदग्रे चानुबन्धे च   सुखं मोहनमात्मनः ।
निद्रालस्यप्रमादोत्थं   तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १८-३ ९
yadagrē cānubandhē ca   sukhaṁ mōhanamātmanaḥ
nidrālasyapramādōtthaṁ   tattāmasamudāhr̥tam
 
18-40
न तदस्ति पृथिव्यां वा   दिवि देवेषु वा पुनः ।
सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं   यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः ॥ १८- ४ ०
na tadasti pr̥thivyāṁ vā   divi dēvēṣu vā punaḥ
sattvaṁ prakr̥tijairmuktaṁ   yadēbhiḥ syāttribhirguṇaiḥ

  
18-41
ब्राह्मणक्षत्रियविशां   शूद्राणां च परंतप ।
कर्माणि प्रविभक्तानि   स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥ १८- ४ १
brāhmaṇakṣatriyaviśāṁ   śūdrāṇāṁ ca parantapa
karmāṇi pravibhaktāni   svabhāvaprabhavairguṇaiḥ
 
18-42
शमो दमस्तपः शौचं   क्षान्तिरार्जवमेव च ।
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं   ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥ १८- ४ २
śamō damastapaḥ śaucaṁ   kṣāntirārjavamēva ca
jñānaṁ vijñānamāstikyaṁ   brahmakarma svabhāvajam
 
18-43
शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं   युद्धे चाप्यपलायनम् ।
दानमीश्वरभावश्च   क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥ १८- ४ ३
śauryaṁ tējō dhr̥tirdākṣyaṁ   yuddhē cāpyapalāyanam
dānamīśvarabhāvaśca   kṣātraṁ karma svabhāvajam
 
18-44
कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं   वैश्यकर्म स्वभावजम् ।
परिचर्यात्मकं कर्म   शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥ १८- ४ ४
kr̥ṣigaurakṣyavāṇijyaṁ   vaiśyakarma svabhāvajam
paricaryātmakaṁ karma   śūdrasyāpi svabhāvajam
 
18-45
स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः   संसिद्धिं लभते नरः ।
स्वकर्मनिरतः सिद्धिम्   यथा विन्दति तच्छृणु ॥ १८- ४ ५
svē svē karmaṇyabhirataḥ   saṁsiddhiṁ labhatē naraḥ
svakarmanirataḥ siddhiṁ   yathā vindati tacchr̥ṇu
 
18-46
यतः प्रवृत्तिर्भूतानां   येन सर्वमिदं ततम् ।
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य   सिद्धिं विन्दति मानवः ॥ १८- ४ ६
yataḥ pravr̥ttirbhūtānāṁ   yēna sarvamidaṁ tatam
svakarmaṇā tamabhyarcya   siddhiṁ vindati mānavaḥ
 
18-47
श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः   परधर्मात्स्वनुष्ठितात् ।
स्वभावनियतं कर्म   कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥ १८- ४ ७
śrēyānsvadharmō viguṇaḥ   paradharmātsvanuṣṭhitāt
svabhāvaniyataṁ karma   kurvannāpnōti kilbiṣam
 
18-48
सहजं कर्म कौन्तेय   सदोषमपि न त्यजेत् ।
सर्वारम्भा हि दोषेण   धूमेनाग्निरिवावृताः ॥ १८- ४ ८
sahajaṁ karma kauntēya   sadōṣamapi na tyajēt
sarvārambhā hi dōṣēṇa   dhūmēnāgnirivāvr̥tāḥ
 
18-49
असक्तबुद्धिः सर्वत्र   जितात्मा विगतस्पृहः ।
नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां   संन्यासेनाधिगच्छति ॥ १८- ४ ९
asaktabuddhiḥ sarvatra   jitātmā vigataspr̥haḥ
naiṣkarmyasiddhiṁ paramāṁ   saṁnyāsēnādhigacchati
 
18-50
सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म   तथाप्नोति निबोध मे ।
समासेनैव कौन्तेय   निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥ १८- ५०
siddhiṁ prāptō yathā brahma   tathāpnōti nibōdha mē
samāsēnaiva kauntēya   niṣṭhā jñānasya yā parā
 
18-51
बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो   धृत्याऽत्मानं नियम्य च ।
शब्दादीन् विषयांस्त्यक्त्वा   रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥ १८- ५१
buddhyā viśuddhayā yuktō   dhr̥tyātmānaṁ niyamya ca
śabdādīnviṣayāṁstyaktvā   rāgadvēṣau vyudasya ca
 
18-52
विविक्तसेवी लघ्वाशी   यतवाक्कायमानसः ।
ध्यानयोगपरो नित्यं   वैराग्यं समुपाश्रितः ॥ १८- ५२
viviktasēvī laghvāśī   yatavākkāyamānasaḥ
dhyānayōgaparō nityaṁ   vairāgyaṁ samupāśritaḥ
 
18-53
अहङ्कारं बलं दर्पं   कामं क्रोधं परिग्रहम् ।
विमुच्य निर्ममः शान्तो   ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १८- ५३
ahaṅkāraṁ balaṁ darpaṁ   kāmaṁ krōdhaṁ parigraham
vimucya nirmamaḥ śāntō   brahmabhūyāya kalpatē
 
18-54
ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा   न शोचति न काङ्क्षति ।
समः सर्वेषु भूतेषु   मद्भक्तिं लभते पराम् ॥ १८- ५४
brahmabhūtaḥ prasannātmā   na śōcati na kāṅkṣati
samaḥ sarvēṣu bhūtēṣu   madbhaktiṁ labhatē parām
 
18-55
भक्त्या मामभिजानाति   यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः ।
ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा   विशते तदनन्तरम् ॥ १८- ५५
bhaktyā māmabhijānāti   yāvānyaścāsmi tattvataḥ
tatō māṁ tattvatō jñātvā   viśatē tadanantaram
 
18-56
सर्वकर्माण्यपि सदा   कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः ।
मत्प्रसादादवाप्नोति   शाश्वतं पदमव्ययम् ॥ १८- ५६
sarvakarmāṇyapi sadā   kurvāṇō madvyapāśrayaḥ
matprasādādavāpnōti   śāśvataṁ padamavyayam
 
18-57
चेतसा सर्वकर्माणि   मयि संन्यस्य मत्परः ।
बुद्धियोगमुपाश्रित्य   मच्चित्तः सततं भव ॥ १८- ५७
cētasā sarvakarmāṇi   mayi saṁnyasya matparaḥ
buddhiyōgamapāśritya   maccittaḥ satataṁ bhava
 
18-58
मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि   मत्प्रसादात्तरिष्यसि ।
अथ चेत्त्वमहङ्कारात्   न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥ १८- ५८
maccittaḥ sarvadurgāṇi   matprasādāttariṣyasi
atha cēttvamahaṅkārāt   na śrōṣyasi vinaṅkṣyasi
 
18-59
यदहङ्कारमाश्रित्य   न योत्स्य इति मन्यसे ।
मिथ्यैष व्यवसायस्ते   प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥ १८- ५९
yadyahaṅkāramāśritya   na yōtsya iti manyasē
mithyaiṣa vyavasāyastē   prakr̥tistvāṁ niyōkṣyati
 
18-60
स्वभावजेन कौन्तेय   निबद्धः स्वेन कर्मणा ।
कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्   करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥ १८- ६०
svabhāvajēna kauntēya   nibaddhaḥ svēna karmaṇā
kartuṁ nēcchasi yanmōhāt   kariṣyasyavaśō'pi tat

  
18-61
ईश्वरः सर्वभूतानां   हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति ।
भ्रामयन्सर्वभूतानि   यन्त्रारूढानि मायया ॥ १८- ६१
īśvaraḥ sarvabhūtānāṁ   hr̥ddēśē'rjuna tiṣṭhati
bhrāmayansarvabhūtāni   yantrārūḍhāni māyayā
 
18-62
तमेव शरणं गच्छ   सर्वभावेन भारत ।
तत्प्रसादात्परां शान्तिं   स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥ १८- ६२
tamēva śaraṇaṁ gaccha   sarvabhāvēna bhārata
tatprasādātparāṁ śāntiṁ   sthānaṁ prāpsyasi śāśvatam
 
18-63
इति ते ज्ञानमाख्यातं   गुह्याद्गुह्यतरं मया ।
विमृश्यैतदशेषेण   यथेच्छसि तथा कुरु ॥ १८- ६३
iti tē jñānamākhyātaṁ   guhyādguhyataraṁ mayā
vimr̥śyaitadaśēṣēṇa   yathēcchasi tathā kuru
 
18-64
सर्वगुह्यतमं भूयः   श्रृणु मे परमं वचः ।
इष्टोऽसि मे दृढमिति   ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥ १८- ६४
sarvaguhyatamaṁ bhūyaḥ   śr̥ṇu mē paramaṁ vacaḥ
iṣṭō'si mē dr̥ḍhamiti   tatō vakṣyāmi tē hitam
 
18-65
मन्मना भव मद्भक्तो   मद्याजी मां नमस्कुरु ।
मामेवैष्यसि सत्यं ते   प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥ १८- ६५
manmanā bhava madbhaktō   madyājī māṁ namaskuru
māmēvaiṣyasi satyaṁ tē   pratijānē priyō'si mē
 
18-66
सर्वधर्मान्परित्यज्य   मामेकं शरणं व्रज ।
अहं त्वा सर्वपापेभ्यो   मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥ १८- ६६
sarvadharmānparityajya   māmēkaṁ śaraṇaṁ vraja
ahaṁ tvā sarvapāpēbhyō   mōkṣayiṣyāmi mā śucaḥ
 
18-67
इदं ते नातपस्काय   नाभक्ताय कदाचन ।
न चाशुश्रूषवे वाच्यं   न च मां योऽभ्यसूयति ॥ १८- ६७
idaṁ tē nātapaskāya   nābhaktāya kadācana
na cāśuśrūṣavē vācyaṁ   na ca māṁ yō'bhyasūyati
 
18-68
य इमं परमं गुह्यं   मद्भक्तेष्वभिधास्यति ।
भक्तिं मयि परां कृत्वा   मामेवैष्यत्यसंशयः ॥ १८- ६८
ya imaṁ paramaṁ guhyaṁ   madbhaktēṣvabhidhāsyati
bhaktiṁ mayi parāṁ kr̥tvā   māmēvaiṣyatyasaṁśayaḥ
 
18-69
न च तस्मान्मनुष्येषु   कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः ।
भविता न च मे तस्मात्   अन्यः प्रियतरो भुवि ॥ १८- ६९
na ca tasmānmanuṣyēṣu   kaścinmē priyakr̥ttamaḥ
bhavitā na ca mē tasmāt   anyaḥ priyatarō bhuvi
 
18-70
अध्येष्यते च य इमं   धर्म्यं संवादमावयोः ।
ज्ञानयज्ञेन तेनाहम्   इष्टः स्यामिति मे मतिः ॥ १८- ७०
adhyēṣyatē ca ya imaṁ   dharmyaṁ saṁvādamāvayōḥ
jñānayajñēna tēnāham   iṣṭaḥ syāmiti mē matiḥ
 
18-71
श्रद्धावाननसूयश्च   श्रृणुयादपि यो नरः ।
सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्   प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥ १८- ७१
śraddhāvānanasūyaśca   śr̥ṇuyādapi yō naraḥ
sō'pi muktaḥ śubhāṁllōkān   prāpnuyātpuṇyakarmaṇām
 
18-72
कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ   त्वयैकाग्रेण चेतसा ।
कच्चिदज्ञानसंमोहः   प्रनष्टस्ते धनञ्जय ॥ १८- ७२
kaccidētacchrutaṁ pārtha   tvayaikāgrēṇa cētasā
kaccidajñānasaṁmōhaḥ   praṇaṣṭastē dhanañjaya
 
18-73
अर्जुन  उवाच
नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा   त्वत्प्रसादान्मयाच्युत ।
स्थितोऽस्मि गतसन्देहः   करिष्ये वचनं तव ॥ १८- ७३
arjuna uvāca
naṣṭō mōhaḥ smr̥tirlabdhā   tvatprasādānmayācyuta
sthitō'smi gatasandēhaḥ   kariṣyē vacanaṁ tava
 
18-74
सञ्जय उवाच
इत्यहं वासुदेवस्य   पार्थस्य च महात्मनः ।
संवादमिममश्रौषम्   अद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ १८- ७४
sañjaya uvāca
ityahaṁ vāsudēvasya   pārthasya ca mahātmanaḥ
saṁvādamimamaśrauṣam   adbhutaṁ rōmaharṣaṇam
 
18-75
व्यासप्रसादाच्छ्रुतवान्   एतद्गुह्यमहं परम् ।
योगं योगेश्वरात्कृष्णात्   साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥ १८- ७५
vyāsaprasādācchrutavān   ētad guhyatamaṁ param
yōgaṁ yōgēśvarātkr̥ṣṇāt   sākṣātkathayataḥ svayam
 
18-76
राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य   संवादमिममद्भुतम् ।
केशवार्जुनयोः पुण्यं   हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥ १८- ७६
rājan saṁsmr̥tya saṁsmr̥tya   saṁvādamimamadbhutam
kēśavārjunayōḥ puṇyaṁ   hr̥ṣyāmi ca muhurmuhuḥ
 
18-77
तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य   रूपमत्यद्भुतं हरेः ।
विस्मयो मे महान् राजन्   हृष्यामि च पुनः पुनः ॥ १८- ७७
tacca saṁsmr̥tya saṁsmr̥tya   rūpamatyadbhutaṁ harēḥ
vismayō mē mahānrājan   hr̥ṣyāmi ca punaḥ punaḥ
 
18-78
यत्र योगेश्वरः कृष्णो   यत्र पार्थो धनुर्धरः ।
तत्र श्रीर्विजयो भूतिः   ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥ १८- ७८
yatra yōgēśvaraḥ kr̥ṣṇō   yatra pārthō dhanurdharaḥ
tatra śrīrvijayō bhūtiḥ   dhruvā nītirmatirmama
 
 
ॐ तत् सत् इति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे मोक्षसन्न्यासयोगो नाम अष्टादशोऽध्यायः
oṃ tat sat iti śrīmadbhagavadgītāsū upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde mōkṣasannyāsayōgō nāma aṣṭādaśō'dhyāyaḥ
Om, that is real, thus in the Bhagavad geeta,
the Upanishads, the science of the Eternal,
the scripture of Yoga, the dialogue between Shri Krshna and Arjuna,
the eighteenth chapter entitled ‘The yoga of liberation through renunciation’ ends here.

Chapter-17

 
श्रीमद्भगवद्गीता
Śrīmadbhagavadgītā
सप्तदशोऽध्यायः
saptadaśō'dhyāyaḥ
श्रद्धात्रयविभागयोगः
śraddhātrayavibhāgayōgaḥ
 
17-01
अर्जुन  उवाच
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य   यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः ।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण   सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥ १७-१
arjuna uvāca
yē śāstravidhimutsr̥jya   yajantē śraddhayānvitāḥ
tēṣāṁ niṣṭhā tu kā kr̥ṣṇa   sattvamāhō rajastamaḥ
 
17-02
श्रीभगवानुवाच
त्रिविधा भवति श्रद्धा   देहिनां सा स्वभावजा ।
सात्त्विकी राजसी चैव   तामसी चेति तां श्रृणु ॥ १७-२
śrībhagavānuvāca
trividhā bhavati śraddhā   dēhināṁ sā svabhāvajā
sāttvikī rājasī caiva   tāmasī cēti tāṁ śr̥ṇu
 
17-03
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य   श्रद्धा भवति भारत ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो   यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ १७-३
sattvānurūpā sarvasya   śraddhā bhavati bhārata
śraddhāmayō'yaṁ puruṣō   yō yacchraddhaḥ sa ēva saḥ
 
17-04
यजन्ते सात्त्विका देवान्   यक्षरक्षांसि राजसाः ।
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये   यजन्ते तामसा जनाः ॥ १७-४
yajantē sāttvikā dēvān   yakṣarakṣāṁsi rājasāḥ
prētānbhūtagaṇāṁścānyē   yajantē tāmasā janāḥ
 
17-05
अशास्त्रविहितं घोरं   तप्यन्ते ये तपो जनाः ।
दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः   कामरागबलान्विताः ॥ १७-५
aśāstravihitaṁ ghōraṁ   tapyantē yē tapō janāḥ
dambhāhaṅkārasaṁyuktāḥ   kāmarāgabalānvitāḥ
 
17-06
कर्षयन्तः शरीरस्थं   भूतग्राममचेतसः ।
मां चैवान्तःशरीरस्थं   तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥ १७-६
karśayantaḥ śarīrasthaṁ   bhūtagrāmamacētasaḥ
māṁ caivāntaḥśarīrasthaṁ   tānviddhyāsuraniścayān
 
17-07
आहारस्त्वपि सर्वस्य   त्रिविधो भवति प्रियः ।
यज्ञस्तपस्तथा दानं   तेषां भेदमिमं श्रृणु ॥ १७-७
āhārastvapi sarvasya   trividhō bhavati priyaḥ
yajñastapastathā dānaṁ   tēṣāṁ bhēdamimaṁ śr̥ṇu
 
17-08
आयुःसत्त्वबलारोग्य   सुखप्रीतिविवर्धनाः ।
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्याः   आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥ १७-८
āyuḥsattvabalārōgya   sukhaprītivivardhanāḥ
rasyāḥ snigdhāḥ sthirā hr̥dyāḥ   āhārāḥ sāttvikapriyāḥ
 
17-09
कट्वम्ललवणात्युष्ण   तीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।
आहारा राजसस्येष्टाः   दुःखशोकामयप्रदाः ॥ १७-९
kaṭvamlalavaṇātyuṣṇa   tīkṣṇarūkṣavidāhinaḥ
āhārā rājasasyēṣṭāḥ   duḥkhaśōkāmayapradāḥ
 
17-10
यातयामं गतरसं   पूति पर्युषितं च यत् ।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं   भोजनं तामसप्रियम् ॥ १७-१०
yātayāmaṁ gatarasaṁ   pūti paryuṣitaṁ ca yat
ucchiṣṭamapi cāmēdhyaṁ   bhōjanaṁ tāmasapriyam
 
17-11
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो   विधिदृष्टो य इज्यते ।
यष्टव्यमेवेति मनः   समाधाय स सात्त्विकः ॥ १७-११
aphalākāṅkṣibhiryajñō   vidhidr̥ṣṭō ya ijyatē
yaṣṭavyamēvēti manaḥ   samādhāya sa sāttvikaḥ
 
17-12
अभिसंधाय तु फलं   दम्भार्थमपि चैव यत् ।
इज्यते भरतश्रेष्ठ   तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ १७-१२
abhisandhāya tu phalaṁ   dambhārthamapi caiva yat
ijyatē bharataśrēṣṭha   taṁ yajñaṁ viddhi rājasam
 
17-13
विधिहीनमसृष्टान्नं   मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं   तामसं परिचक्षते ॥ १७-१३
vidhihīnamasr̥ṣṭānnaṁ   mantrahīnamadakṣiṇam
śraddhāvirahitaṁ yajñaṁ   tāmasaṁ paricakṣatē
 
17-14
देवद्विजगुरुप्राज्ञ   पूजनं शौचमार्जवम् ।
ब्रह्मचर्यमहिंसा च   शारीरं तप उच्यते ॥ १७-१४
dēvadvijaguruprājña   pūjanaṁ śaucamārjavam
brahmacaryamahiṁsā ca   śārīraṁ tapa ucyatē
 
17-15
अनुद्वेगकरं वाक्यं   सत्यं प्रियहितं च यत् ।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव   वाङ्मयं तप उच्यते ॥ १७-१५
anudvēgakaraṁ vākyaṁ   satyaṁ priyahitaṁ ca yat
svādhyāyābhyasanaṁ caiva   vāṅmayaṁ tapa ucyatē

  
17-16
मनःप्रसादः सौम्यत्वं   मौनमात्मविनिग्रहः ।
भावसंशुद्धिरित्येतत्   तपो मानसमुच्यते ॥ १७-१६
manaḥprasādaḥ saumyatvaṁ   maunamātmavinigrahaḥ
bhāvasaṁśuddhirityētat   tapō mānasamucyatē
 
17-17
श्रद्धया परया तप्तं   तपस्तत्त्रिविधं नरैः ।
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः   सात्त्विकं परिचक्षते ॥ १७-१७
śraddhayā parayā taptaṁ   tapastattrividhaṁ naraiḥ
aphalakāṅkṣibhiryuktaiḥ   sāttvikaṁ paricakṣatē
 
17-18
सत्कारमानपूजार्थं   तपो दम्भेन चैव यत् ।
क्रियते तदिह प्रोक्तं   राजसं चलमध्रुवम् ॥ १७-१८
satkāramānapūjārthaṁ   tapō dambhēna caiva yat
kriyatē tadiha prōktaṁ   rājasaṁ calamadhruvam
 
17-19
मूढग्राहेणात्मनो यत्   पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थं वा   तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १७-१९
mūḍhagrāhēṇātmanō yat   pīḍayā kriyatē tapaḥ
parasyōtsādanārthaṁ vā   tattāmasamudāhr̥tam
 
17-20
दातव्यमिति यद्दानं   दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च   तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ १७-२०
dātavyamiti yaddānaṁ   dīyatē'nupakāriṇē
dēśē kālē ca pātrē ca   taddānaṁ sāttvikaṁ smr̥tam
 
17-21
यत्तु प्रत्युपकारार्थं   फलमुद्दिश्य वा पुनः ।
दीयते च परिक्लिष्टं   तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ १७-२१
yattu pratyupakārārthaṁ   phalamuddiśya vā punaḥ
dīyatē ca parikliṣṭaṁ   taddānaṁ rājasaṁ smr̥tam
 
17-22
अदेशकाले यद्दानम्   अपात्रेभ्यश्च दीयते ।
असत्कृतमवज्ञातं   तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १७-२२
adēśakālē yaddānam   apātrēbhyaśca dīyatē
asatkr̥tamavajñātaṁ   tattāmasamudāhr̥tam
 
17-23
ओं तत्सदिति निर्देशो   ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः ।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च   यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ १७-२३
ōṁ tatsaditi nirdēśō   brahmaṇastrividhaḥ smr̥taḥ
brāhmaṇāstēna vēdāśca   yajñāśca vihitāḥ purā
 
17-24
तस्मादोमित्युदाहृत्य   यज्ञदानतपःक्रियाः ।
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः   सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७-२४
tasmādōmityudāhr̥tya   yajñadānatapaḥkriyāḥ
pravartantē vidhānōktāḥ   satataṁ brahmavādinām
 
17-25
तदित्यनभिसन्धाय   फलं यज्ञतपःक्रियाः ।
दानक्रियाश्च विविधाः   क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षि ॥ १७-२५
tadityanabhisandhāya   phalaṁ yajñatapaḥkriyāḥ
dānakriyāśca vividhāḥ   kriyantē mōkṣakāṅkṣibhiḥ
 
17-26
सद्भावे साधुभावे च   सदित्येतत्प्रयुज्यते ।
प्रशस्ते कर्मणि तथा   सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ १७-२६
sadbhāvē sādhubhāvē ca   sadityētatprayujyatē
praśastē karmaṇi tathā   sacchabdaḥ pārtha yujyatē
 
17-27
यज्ञे तपसि दाने च   स्थितिः सदिति चोच्यते ।
कर्म चैव तदर्थीयं   सदित्येवाभिधीयते ॥ १७-२७
yajñē tapasi dānē ca   sthitiḥ saditi cōcyatē
karma caiva tadarthīyaṁ   sadityēvābhidhīyatē
 
17-28
अश्रद्धया हुतं दत्तं   तपस्तप्तं कृतं च यत् ।
असदित्युच्यते पार्थ   न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ १७-२ ८
aśraddhayā hutaṁ dattaṁ   tapastaptaṁ kr̥taṁ ca yat
asadityucyatē pārtha   na ca tatprētya nō iha
 
 
ॐ तत् सत् इति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे श्रद्धात्रयविभागयोगो नाम सप्तदशोऽध्यायः
oṃ tat sat iti śrīmadbhagavadgītāsū upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde śraddhātrayavibhāgayōgō nāma saptadaśō'dhyāyaḥ
Om, that is real, thus in the Bhagavad geeta,
the Upanishads, the science of the Eternal,
the scripture of Yoga, the dialogue between Shri Krshna and Arjuna,
the seventeenth chapter entitled ‘The yoga of the three fold division of faith’ ends here.