Chapter-16

 
श्रीमद्भगवद्गीता
Śrīmadbhagavadgītā
षोडशोऽध्यायः
shōdashōdhyāyaḥ
दैवासुरसम्पद्विभागयोगः
daivāsurasampadvibhāgayōgaḥ
 
16-01
श्रीभगवानुवाच
अभयं सत्त्वसंशुद्धिः   ज्ञानयोगव्यवस्थितिः ।
दानं दमश्च यज्ञश्च   स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ॥ १६-१
śrībhagavānuvāca
abhayaṁ sattvasaṁśuddhiḥ   jñānayōgavyavasthitiḥ
dānaṁ damaśca yajñaśca   svādhyāyastapa ārjavam
 
16-02
अहिंसा सत्यमक्रोधः   त्यागः शान्तिरपैशुनम् ।
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं   मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ १६-२
ahiṁsā satyamakrōdhaḥ   tyāgaḥ śāntirapaiśunam
dayā bhūtēṣvalōluptvaṁ   mārdavaṁ hrīracāpalam
 
16-03
तेजः क्षमा धृतिः शौचम्   अद्रोहो नातिमानिता ।
भवन्ति सम्पदं दैवीम्   अभिजातस्य भारत ॥ १६-३
tējaḥ kṣamā dhr̥tiḥ śaucam   adrōhō nātimānitā
bhavanti sampadaṁ daivīm   abhijātasya bhārata
 
16-04
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च   क्रोधः पारुष्यमेव च ।
अज्ञानं चाभिजातस्य   पार्थ सम्पदमासुरीम् ॥ १६-४
dambhō darpō'timānaśca   krōdhaḥ pāruṣyamēva ca
ajñānaṁ cābhijātasya   pārtha sampadamāsurīm
 
16-05
दैवी सम्पद्विमोक्षाय   निबन्धायासुरी मता ।
मा शुचः सम्पदं दैवीम्   अभिजातोऽसि पाण्डव ॥ १६-५
daivī sampadvimōkṣāya   nibandhāyāsurī matā
mā śucaḥ sampadaṁ daivīm   abhijātō'si pāṇḍava
 
16-06
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन्   दैव आसुर एव च ।
दैवो विस्तरशः प्रोक्तः   आसुरं पार्थ मे श्रृणु ॥ १६-६
dvau bhūtasargau lōkē'smin   daiva āsura ēva ca
daivō vistaraśaḥ prōktaḥ   āsuraṁ pārtha mē śr̥ṇu
 
16-07
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च   जना न विदुरासुराः ।
न शौचं नापि चाचारो   न सत्यं तेषु विद्यते ॥ १६-७
pravr̥ttiṁ ca nivr̥ttiṁ ca   janā na vidurāsurāḥ
na śaucaṁ nāpi cācārō   na satyaṁ tēṣu vidyatē
 
16-08
असत्यमप्रतिष्ठं ते   जगदाहुरनीश्वरम् ।
अपरस्परसम्भूतं   किमन्यत्कामहैतुकम् ॥ १६-८
asatyamapratiṣṭhaṁ tē   jagadāhuranīśvaram
aparasparasambhūtaṁ   kimanyatkāmahaitukam
 
16-09
एतां दृष्टिमवष्टभ्य   नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः ।
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः   क्षयाय जगतोऽहिताः ॥ १६-९
ētāṁ dr̥ṣṭimavaṣṭabhya   naṣṭātmānō'lpabuddhayaḥ
prabhavantyugrakarmāṇaḥ   kṣayāya jagatō'hitāḥ
 
16-10
काममाश्रित्य दुष्पूरं   दम्भमानमदान्विताः ।
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्   प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः ॥ १६-१०
kāmamāśritya duṣpūraṁ   dambhamānamadānvitāḥ
mōhādgr̥hītvāsadgrāhān   pravartantē'śucivratāḥ
 
16-11
चिन्तामपरिमेयां च   प्रलयान्तामुपाश्रिताः ।
कामोपभोगपरमाः   एतावदिति निश्चिताः ॥ १६-११
cintāmaparimēyāṁ ca   pralayāntāmupāśritāḥ
kāmōpabhōgaparamāḥ   ētāvaditi niścitāḥ
 
16-12
आशापाशशतैर्बद्धाः   कामक्रोधपरायणाः ।
ईहन्ते कामभोगार्थम्   अन्यायेनार्थसञ्चयान् ॥ १६-१२
āśāpāśaśatairbaddhāḥ   kāmakrōdhaparāyaṇāḥ
īhantē kāmabhōgārtham   anyāyēnārthasañcayān
 
16-13
इदमद्य मया लब्धम्   इमं प्राप्स्ये मनोरथम् ।
इदमस्तीदमपि मे   भविष्यति पुनर्धनम् ॥ १६-१३
idamadya mayā labdham   idaṁ prāpsyē manōratham
idamastīdamapi mē   bhaviṣyati punardhanam
 
16-14
असौ मया हतः शत्रुः   हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोऽहमहं भोगी   सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ॥ १६-१४
asau mayā hataḥ śatruḥ   haniṣyē cāparānapi
īśvarō'hamahaṁ bhōgī   siddhō'haṁ balavānsukhī
 
16-15
आढ्योऽभिजनवानस्मि   कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया ।
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य   इत्यज्ञानविमोहिताः ॥ १६-१५
āḍhyō'bhijanavānasmi   kō'nyō'sti sadr̥śō mayā
yakṣyē dāsyāmi mōdiṣya   ityajñānavimōhitāḥ

  
16-16
अनेकचित्तविभ्रान्ता   मोहजालसमावृताः ।
प्रसक्ताः कामभोगेषु   पतन्ति नरकेऽशुचौ ॥ १६-१६
anēkacittavibhrāntā   mōhajālasamāvr̥tāḥ
prasaktāḥ kāmabhōgēṣu   patanti narakē'śucau
 
16-17
आत्मसम्भाविताः स्तब्धा   धनमानमदान्विताः ।
यजन्ते नामयज्ञैस्ते   दम्भेनाविधिपूर्वकम् ॥ १६-१७
ātmasambhāvitāḥ stabdhā   dhanamānamadānvitāḥ
yajantē nāmayajñaistē   dambhēnāvidhipūrvakam
 
16-18
अहङ्कारं बलं दर्पं   कामं क्रोधं च संश्रिताः ।
मामात्मपरदेहेषु   प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥ १६-१८
ahaṅkāraṁ balaṁ darpaṁ   kāmaṁ krōdhaṁ ca saṁśritāḥ
māmātmaparadēhēṣu   pradviṣantō'bhyasūyakāḥ
 
16-19
तानहं द्विषतः क्रूरान्   संसारेषु नराधमान् ।
क्षिपाम्यजस्रमशुभान्   आसुरीष्वेव योनिषु ॥ १६-१९
tānahaṁ dviṣataḥ krūrān   saṁsārēṣu narādhamān
kṣipāmyajasramaśubhān   āsurīṣvēva yōniṣu
 
16-20
असुरीं योनिमापन्नाः   मूढा जन्मनि जन्मनि ।
मामप्राप्यैव कौन्तेय   ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥ १६-२०
āsurīṁ yōnimāpannāḥ   mūḍhā janmani janmani
māmaprāpyaiva kauntēya   tatō yāntyadhamāṁ gatim
 
16-21
त्रिविधं नरकस्येदं   द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभः   तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ॥ १६-२१
trividhaṁ narakasyēdaṁ   dvāraṁ nāśanamātmanaḥ
kāmaḥ krōdhastathā lōbhaḥ   tasmādētattrayaṁ tyajēt
 
16-22
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय   तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः ।
आचरत्यात्मनः श्रेयः   ततो याति परां गतिम् ॥ १६-२२
ētairvimuktaḥ kauntēya   tamōdvāraistribhirnaraḥ
ācaratyātmanaḥ śrēyaḥ   tatō yāti parāṁ gatim
 
16-23
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य   वर्तते कामकारतः ।
न स सिद्धिमवाप्नोति   न सुखं न परां गतिम् ॥ १६-२३
yaḥ śāstravidhimutsr̥jya   vartatē kāmakārataḥ
na sa siddhimavāpnōti   na sukhaṁ na parāṁ gatim
 
16-24
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते   कार्याकार्यव्यवस्थितौ ।
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं   कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥ १६-२४
tasmācchāstraṁ pramāṇaṁ tē   kāryākāryavyavasthitau
jñātvā śāstravidhānōktaṁ   karma kartumihārhasi
 
 
ॐ तत् सत् इति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे दैवासुरसम्पद्विभागयोगो नाम षोडशोऽध्यायः
oṃ tat sat iti śrīmadbhagavadgītāsū upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde daivāsurasampadvibhāgayōgō nāma ṣōḍaśō'dhyāyaḥ
Om, that is real, thus in the Bhagavad geeta,
the Upanishads, the science of the Eternal,
the scripture of Yoga, the dialogue between Shri Krshna and Arjuna,
the sixteenth chapter entitled ‘The yoga of distinction of divine and demonic nature’ ends here.