Chapter-15

 
श्रीमद्भगवद्गीता
Śrīmadbhagavadgītā
पञ्चदशोऽध्यायः
pancadashōdhyāyaḥ
पुरुषोत्तमयोगः
puruṣōttamayōgaḥ
 
15-01
श्रीभगवानुवाच
ऊर्ध्वमूलमधःशाखम्   अश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।
छन्दांसि यस्य पर्णानि   यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १५-१
śrībhagavānuvāca
ūrdhvamūlamadhaḥśākham   aśvatthaṁ prāhuravyayam
chandāṁsi yasya parṇāni   yastaṁ vēda sa vēdavit
 
15-02
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखाः   गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि   कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥ १५-२
adhaścōrdhvaṁ prasr̥tāstasya śākhāḥ   guṇapravr̥ddhā viṣayapravālāḥ
adhaśca mūlānyanusantatāni   karmānubandhīni manuṣyalōkē
 
15-03
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते   नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा ।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलम्   असङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥ १५-३
na rūpamasyēha tathōpalabhyatē   nāntō na cādirna ca sampratiṣṭhā
aśvatthamēnaṁ suvirūḍhamūlam   asaṅgaśastrēṇa dr̥ḍhēna chittvā
 
15-04
ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं   यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये   यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥ १५-४
tataḥ padaṁ tatparimārgitavyaṁ   yasmingatā na nivartanti bhūyaḥ
tamēva cādyaṁ puruṣaṁ prapadyē   yataḥ pravr̥ttiḥ prasr̥tā purāṇī
 
15-05
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषाः   अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः ।
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञैः   गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥ १५-५
nirmānamōhā jitasaṅgadōṣāḥ   adhyātmanityā vinivr̥ttakāmāḥ
dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṁjñaiḥ   gacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṁ tat
 
15-06
न तद्भासयते सूर्यो   न शशाङ्को न पावकः ।
यद्गत्वा न निवर्तन्ते   तद्धाम परमं मम ॥ १५-६
na tadbhāsayatē sūryō   na śaśāṅkō na pāvakaḥ
yadgatvā na nivartantē   taddhāma paramaṁ mama
 
15-07
ममैवांशो जीवलोके   जीवभूतः सनातनः ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि   प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥ १५-७
mamaivāṁśō jīvalōkē   jīvabhūtaḥ sanātanaḥ
manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi   prakr̥tisthāni karṣati
 
15-08
शरीरं यदवाप्नोति   यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।
गृहीत्वैतानि संयाति   वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥ १५-८
śarīraṁ yadavāpnōti   yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ
gr̥hītvaitāni saṁyāti   vāyurgandhānivāśayāt
 
15-09
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च   रसनं घ्राणमेव च ।
अधिष्ठाय मनश्चायं   विषयानुपसेवते ॥ १५-९
śrōtraṁ cakṣuḥ sparśanaṁ ca   rasanaṁ ghrāṇamēva ca
adhiṣṭhāya manaścāyaṁ   viṣayānupasēvatē
 
15-10
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि   भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।
विमूढा नानुपश्यन्ति   पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ १५-१०
utkrāmantaṁ sthitaṁ vāpi   bhuñjānaṁ vā guṇānvitam
vimūḍhā nānupaśyanti   paśyanti jñānacakṣuṣaḥ
 
15-11
यतन्तो योगिनश्चैनं   पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो   नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥ १५-११
yatantō yōginaścainaṁ   paśyantyātmanyavasthitam
yatantō'pyakr̥tātmānō   nainaṁ paśyantyacētasaḥ
 
15-12
यदादित्यगतं तेजो   जगद्भासयतेऽखिलम् ।
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ   तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥ १५-१२
yadādityagataṁ tējō   jagadbhāsayatē'khilam
yaccandramasi yaccāgnau   tattējō viddhi māmakam
 
15-13
गामाविश्य च भूतानि   धारयाम्यहमोजसा ।
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः   सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥ १५-१३
gāmāviśya ca bhūtāni   dhārayāmyahamōjasā
puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ   sōmō bhūtvā rasātmakaḥ
 
15-14
अहं वैश्वानरो भूत्वा   प्राणिनां देहमाश्रितः ।
प्राणापानसमायुक्तः   पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ १५-१४
ahaṁ vaiśvānarō bhūtvā   prāṇināṁ dēhamāśritaḥ
prāṇāpānasamāyuktaḥ   pacāmyannaṁ caturvidham
 
15-15
सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो   मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च ।
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो   वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥ १५-१५
sarvasya cāhaṁ hr̥di saṁniviṣṭō   mattaḥ smr̥tirjñānamapōhanaṁ ca
vēdaiśca sarvairahamēva vēdyō   vēdāntakr̥dvēdavidēva cāham

 
 15-16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके   क्षरश्चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि   कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥ १५-१६
dvāvimau puruṣau lōkē   kṣaraścākṣara ēva ca
kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni   kūṭasthō'kṣara ucyatē
 
15-17
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः   परमात्मेत्युदाहृतः ।
यो लोकत्रयमाविश्य   बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥ १५-१७
uttamaḥ puruṣastvanyaḥ   paramātmētyudāhr̥taḥ
yō lōkatrayamāviśya   bibhartyavyaya īśvaraḥ
 
15-18
यस्मात्क्षरमतीतोऽहम्   अक्षरादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च   प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥ १५-१८
yasmātkṣaramatītō'ham   akṣarādapi cōttamaḥ
atō'smi lōkē vēdē ca   prathitaḥ puruṣōttamaḥ
 
15-19
यो मामेवमसम्मूढो   जानाति पुरुषोत्तमम् ।
स सर्वविद्भजति मां   सर्वभावेन भारत ॥ १५-१९
yō māmēvamasaṁmūḍhō   jānāti puruṣōttamam
sa sarvavidbhajati māṁ   sarvabhāvēna bhārata
 
15-20
इति गुह्यतमं शास्त्रम्   इदमुक्तं मयाऽनघ ।
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्   कृतकृत्यश्च भारत ॥ १५-२०
iti guhyatamaṁ śāstram   idamuktaṁ mayānagha
ētadbuddhvā buddhimānsyāt   kr̥takr̥tyaśca bhārata
 
 
ॐ तत् सत् इति श्रीमद्भगवद्गीतासु उपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे पुरुषोत्तमयोगो नाम पञ्चदशोऽध्यायः
oṃ tat sat iti śrīmadbhagavadgītāsū upaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde puruṣōttamayōgō nāma pañcadaśōdhyāyaḥ
Om, that is real, thus in the Bhagavad geeta,
the Upanishads, the science of the Eternal,
the scripture of Yoga, the dialogue between Shri Krshna and Arjuna,
the fifteenth chapter entitled ‘The yoga of the Supreme being’ ends here.