Chapter-14

 
श्रीमद्भगवद्गीता
Śrīmadbhagavadgītā
चतुर्दशोऽध्यायः
caturdashōdhyāyaḥ
गुणत्रयविभागयोगः
gunatrayavibhāgayogaḥ
 
14-01
श्रीभगवानुवाच
परं भूयः प्रवक्ष्यामि   ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यञ्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे   परां सिद्धिमितो गताः ॥ १४-१
śrībhagavānuvāca
paraṁ bhūyaḥ pravakṣyāmi   jñānānāṁ jñānamuttamam
yajjñātvā munayaḥ sarvē   parāṁ siddhimitō gatāḥ
 
14-02
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य   मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते   प्रलये न व्यथन्ति च ॥ १४-२
idaṁ jñānamupāśritya   mama sādharmyamāgatāḥ
sargē'pi nōpajāyantē   pralayē na vyathanti ca
 
14-03
मम योनिर्महद् ब्रह्म   तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।
सम्भवः सर्वभूतानां   ततो भवति भारत ॥ १४-३
mama yōnirmahadbrahma   tasmingarbhaṁ dadhāmyaham
sambhavaḥ sarvabhūtānāṁ   tatō bhavati bhārata
 
14-04
सर्वयोनिषु कौन्तेय   मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिः   अहं बीजप्रदः पिता ॥ १४-४
sarvayōniṣu kauntēya   mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ
tāsāṁ brahma mahadyōniḥ   ahaṁ bījapradaḥ pitā
 
14-05
सत्त्वं रजस्तम इति   गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो   देहे देहिनमव्ययम् ॥ १४-५
sattvaṁ rajastama iti   guṇāḥ prakr̥tisambhavāḥ
nibadhnanti mahābāhō   dēhē dēhinamavyayam
 
14-06
तत्र सत्वं निर्मलत्वात्   प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति   ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ १४-६
tatra sattvaṁ nirmalatvāt   prakāśakamanāmayam
sukhasaṅgēna badhnāti   jñānasaṅgēna cānagha
 
14-07
रजो रागात्मकं विद्धि   तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय   कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ १४-७
rajō rāgātmakaṁ viddhi   tr̥ṣṇāsaṅgasamudbhavam
tannibadhnāti kauntēya   karmasaṅgēna dēhinam
 
14-08
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि   मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्रभिः   तन्निबध्नाति भारत ॥ १४-८
tamastvajñānajaṁ viddhi   mōhanaṁ sarvadēhinām
pramādālasyanidrābhiḥ   tannibadhnāti bhārata
 
14-09
सत्त्वं सुखे सञ्जयति   रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः   प्रमादे सञ्जयत्युत ॥ १४-९
sattvaṁ sukhē sañjayati   rajaḥ karmaṇi bhārata
jñānamāvr̥tya tu tamaḥ   pramādē sañjayatyuta
 
14-10
रजस्तमश्चाभिभूय   सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव   तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ १४-१०
rajastamaścābhibhūya   sattvaṁ bhavati bhārata
rajaḥ sattvaṁ tamaścaiva   tamaḥ sattvaṁ rajastathā
 
14-11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्   प्रकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्यात्   विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥ १४-११
sarvadvārēṣu dēhē'smin   prakāśa upajāyatē
jñānaṁ yadā tadā vidyāt   vivr̥ddhaṁ sattvamityuta
 
14-12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः   कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते   विवृद्धे भरतर्षभ ॥ १४-१२
lōbhaḥ pravr̥ttirārambhaḥ   karmaṇāmaśamaḥ spr̥hā
rajasyētāni jāyantē   vivr̥ddhē bharatarṣabha
 
14-13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च   प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते   विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ १४-१३
aprakāśō'pravr̥ttiśca   pramādō mōha ēva ca
tamasyētāni jāyantē   vivr̥ddhē kurunandana
 
14-14
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु   प्रलयमं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकान्   अमलान्प्रतिपद्यते ॥ १४-१४
yadā sattvē pravr̥ddhē tu   pralayaṁ yāti dēhabhr̥t
tadōttamavidāṁ lōkān   amalānpratipadyatē
 
14-15
रजसि प्रलयमं गत्वा   कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि   मूढयोनिषु जायते ॥ १४-१५
rajasi pralayaṁ gatvā   karmasaṅgiṣu jāyatē
tathā pralīnastamasi   mūḍhayōniṣu jāyatē

 
14-16
कर्मणः सुकृतस्याहुः   सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखम्   अज्ञानं तमसः फलम् ॥ १४-१६
karmaṇaḥ sukr̥tasyāhuḥ   sāttvikaṁ nirmalaṁ phalam
rajasastu phalaṁ duḥkham   ajñānaṁ tamasaḥ phalam
 
14-17
सत्त्वासञ्जायते ज्ञानं   रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो   भवतोऽज्ञानमेव च ॥ १४-१७
sattvātsañjāyatē jñānaṁ   rajasō lōbha ēva ca
pramādamōhau tamasō   bhavatō'jñānamēva ca
 
14-18
ऊध्र्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था   मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्था   अधोगच्छन्ति तामसाः ॥ १४-१८
ūrdhvaṁ gacchanti sattvasthā   madhyē tiṣṭhanti rājasāḥ
jaghanyaguṇavr̥ttasthā   adhō gacchanti tāmasāḥ
 
14-19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं   यदा द्रष्तटानुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च प्रं वेत्ति   मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ १४-१९
nānyaṁ guṇēbhyaḥ kartāraṁ   yadā draṣṭānupaśyati
guṇēbhyaśca paraṁ vētti   madbhāvaṁ sō'dhigacchati
 
14-20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्   देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैः   विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥ १४-२०
guṇānētānatītya trīn   dēhī dēhasamudbhavān
janmamr̥tyujarāduḥkhaiḥ   vimuktō'mr̥tamaśnutē
 
14-21
अर्जुन  उवाच
कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतान्   अतीतो भवति प्रभो ।
किमाचारःकथं चैतान्   त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ १४-२१
arjuna uvāca
kairliṅgaistrīnguṇānētān   atītō bhavati prabhō
kimācāraḥ kathaṁ caitān   trīnguṇānativartatē
 
14-22
श्रीभगवानुवाच
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च   मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि   न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ १४-२२
śrībhagavānuvāca
prakāśaṁ ca pravr̥ttiṁ ca   mōhamēva ca pāṇḍava
na dvēṣṭi sampravr̥ttāni   na nivr̥ttāni kāṅkṣati
 
14-23
उदासीनवदासीनो   गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येव   योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ १४-२३
udāsīnavadāsīnō   guṇairyō na vicālyatē
guṇā vartanta ityēva   yō'vatiṣṭhati nēṅgatē
 
14-24
समदुःखसुखः स्वस्थः   समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरः   तुल्यानिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १४-२४
samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ   samalōṣṭāśmakāñcanaḥ
tulyapriyāpriyō dhīraḥ   tulyanindātmasaṁstutiḥ
 
14-25
मानापमानयोस्तुल्यः   स्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी   गुणातीतः स उच्यते ॥ १४-२५
mānāpamānayōstulyaḥ   stulyō mitrāripakṣayōḥ
sarvārambhaparityāgī   guṇātītaḥ sa ucyatē
 
14-26
मां च योऽव्यभिचारेण   भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान्   ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४-२६
māṁ ca yō'vyabhicārēṇa   bhaktiyōgēna sēvatē
sa guṇānsamatītyaitān   brahmabhūyāya kalpatē
 
14-27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहम्   अमृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य   सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ १४-२७
brahmaṇō hi pratiṣṭhāham   amr̥tasyāvyayasya ca
śāśvatasya ca dharmasya   sukhasyaikāntikasya ca
 
 
ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे गुणत्रयविभागयोगो नाम चतुर्दशोऽध्यायः  ॥ १ ॥
ōṁ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṁ yōgaśāstrē
śrīkṛṣṇārjunasaṁvādē gunatrayavibhāgayōgō nāma caturdashōdhyāyaḥ
Om, that is real, thus in the Bhagavad geeta,
the Upanishads, the science of the Eternal,
the scripture of Yoga, the dialogue between Shri Krshna and Arjuna,
the first chapter entitled ‘The yoga of division of the three modes of nature’ ends here.